Kalamar

Giriş ve Biyocoğrafik Dağılım

Loligo vulgaris (Kalamar), Kuzey Denizi'nden başlayarak Doğu Atlantik Okyanusu kıyıları boyunca güneye, Senegal kıyılarına kadar uzanan ve tüm Akdeniz havzasını kapsayan devasa bir neritik (kıyısal) dağılıma sahip olan pelajik bir kafadanbacaklı türüdür. Deniz tabanına bağımlı olarak yaşayan ahtapotların aksine, hayatının neredeyse tamamını su sütununda serbestçe ve aktif bir şekilde yüzerek geçirir. Genellikle yüzey sularından başlayıp beş yüz metre derinliğe kadar inebilen kıta sahanlığı sularını mutlak yaşam alanı olarak tercih eder. Hem deniz ekosistemlerinin enerji akışında kilit bir av ve avcı rolü oynaması hem de dünya çapındaki en yüksek ticari değere sahip deniz ürünlerinden biri olması nedeniyle, deniz biyolojisi alanında morfolojisi ve yaşam döngüsü en çok çalışılan omurgasız canlılar arasındadır.

Morfolojik ve Anatomik Özellikler

Suda olağanüstü bir hız ve manevra kabiliyetiyle yüzmeye (jet itki sistemiyle) kusursuz bir şekilde adapte olmuş, torpido şeklinde, ince ve çok güçlü bir kaslı gövdeye (manto) sahiptir. Arazideki en temel anatomik teşhis anahtarı, mantosunun arka kısmından başlayıp gövdenin yaklaşık üçte ikisini kaplayan eşkenar dörtgen (romboid) şeklindeki iki devasa yüzgecidir. Baş kısmında, omurgasızlar dünyasının en gelişmiş sinir sistemini barındıran karmaşık bir beyin ve omurgalılarınkine eşdeğer gelişmişlikte devasa kamera benzeri iki göz bulunur. Ağzının etrafında avını kavramak için kullandığı, üzerinde vantuzlar bulunan sekiz adet kısa kol ve avına uzaktan saldırmak için kullandığı, uçları genişlemiş (kulüp) iki adet olağanüstü uzun tentakül yer alır.

Gerçek bir iç iskeleti yoktur; ancak vücut formunu korumak ve kaslara tutunma yüzeyi sağlamak için mantonun içinde "gladius" adı verilen şeffaf, plastik/tüy benzeri kitinsi bir yapı (kalem) bulunur. Derisindeki milyonlarca kromatofor (renk hücresi) ve iridofor hücresi sayesinde saniyeler içinde şeffaf, kırmızı, pembe veya kahverengi tonlarına bürünerek kusursuz bir görsel iletişim ve kamuflaj sergiler.

Ekoloji ve Ekosistem Dinamikleri

Besin ağında aktif, hızlı ve oldukça agresif bir pelajik avcı stratejisi izler. Genellikle boylarına göre gruplanmış devasa sürüler halinde gezen Avrupa kalamarının diyetini hamsi, sardalya, istavrit gibi küçük pelajik balıklar, çeşitli kabuklular ve hatta kendi türünün daha küçük bireyleri (yamyamlık/kannibalizm) oluşturur. Avına usulca yaklaşıp iki uzun tentakülünü şimşek hızıyla fırlatarak avını yakalar ve kollarının arasındaki güçlü, zehirli papağan gagasıyla kafatasını kırarak parçalar. Savunma anında mürekkep kesesinden siyah, yoğun bir bulut fışkırtarak avcısının (yunuslar, kılıç balıkları veya köpekbalıkları) kafasını karıştırır ve huni (sifon) organından suyu şiddetle dışarı atarak yarattığı jet itkisiyle saniyeler içinde oradan uzaklaşır.