Cüce Mürekkepbalığı

Giriş ve Biyocoğrafik Dağılım

Sepiola sp. (Cüce mürekkepbalığı), Atlantik Okyanusu'nun doğu kıyılarından Hint-Pasifik havzasına ve özellikle tüm Akdeniz'e kadar uzanan geniş bir kıyısal dağılıma sahip olan, kafadanbacaklılar dünyasının en küçük ve en sevimli görünümlü üyelerinden biridir. Okyanusun açık sularından (pelajik bölge) tamamen kaçınarak; sığ kıyı sularından başlayıp kıta sahanlığının dış kenarlarına kadar uzanan, içine kolayca gömülebileceği ince kumlu veya çamurlu deniz tabanlarını mutlak yaşam alanı olarak tercih eder. Akdeniz havzasında özellikle Sepiola rondeletii gibi türleriyle kumlu sığlıklarda oldukça yaygın olmalarına rağmen, aşırı küçük boyutları ve usta işi kamuflaj yetenekleri nedeniyle dalgıçlar veya balıkçılar tarafından nadiren fark edilirler.

Morfolojik ve Anatomik Özellikler

Gerçek sübyelerin (Sepia) aksine, torpido veya eşkenar dörtgen şeklinde değil; bir misketi veya balonu andıran son derece yuvarlak, şişkin ve küresel bir manto (gövde) morfolojisine sahiptir. Türüne bağlı olarak ergin bireylerinin toplam uzunluğu genellikle sadece iki ile sekiz santimetre arasında değişir. Arazideki en temel anatomik teşhis anahtarı, o şişkin gövdesinin her iki yanında yer alan ve birer "çizgi film faresi kulağını" andıran küçük, yuvarlak yüzgeçleridir. Akrabaları olan gerçek mürekkepbalıklarından onları kesin olarak ayıran en büyük evrimsel fark; vücutlarının içinde yüzmeyi ayarlayan kireçli bir iç kabuğun (sepiyon) bulunmamasıdır; bunun yerine ya çok körelmiş kitinsi bir yapı (gladius) taşırlar ya da iç iskeletten tamamen yoksundurlar. Baş kısmında vücuduna oranla olağanüstü büyüklükte iki adet gelişmiş göz, sekiz adet kısa kol ve avlanmak için kullandığı iki adet geri çekilebilir tentakül bulunur.

Ekoloji ve Ekosistem Dinamikleri

Besin ağında tamamen gececil (nokturnal) bir bentik pusu avcısı stratejisi izler. Gündüzleri avcılardan korunmak için kollarını ve huni (sifon) organından fışkırttığı suyu birer kepçe gibi kullanarak saniyeler içinde kendini kuma gömer; sadece gözlerini dışarıda bırakarak akşama kadar tamamen hareketsiz bir dinlenme evresine geçer. Gece karanlığı çöktüğünde ise kumdan çıkarak küçük karidesler, amfipodlar ve diğer mikro-kabukluları avlar.

Zooloji dünyasındaki en büyük şöhreti ise olağanüstü simbiyotik (ortakyaşam) kamuflaj sistemidir. Sepiola türlerinin manto boşluklarında özel bir "ışık organı" (fotofor) bulunur ve bu organın içi biyolüminesans (ışık saçan) bakterilerle (Aliivibrio fischeri) doludur. Gece denizin yüzeyine yakın yüzerken, bu bakterilerin ürettiği ışığın miktarını yukarıdan vuran ay ışığının şiddetine göre milimetrik olarak ayarlar (karşı-aydınlatma / counter-illumination). Bu sayede aşağıdan yukarıya doğru bakan avcılar (örneğin büyük balıklar) için hayvanın gölgesi ve silüeti tamamen silinir; cüce mürekkepbalığı gece gökyüzüyle kusursuz bir şekilde bütünleşerek görünmez olur.