Kırmızı Mercan

Giriş ve Biyocoğrafik Dağılım

Corallium rubrum (Kırmızı mercan), asıl olarak Akdeniz havzasına endemik olan, ancak Cebelitarık Boğazı'nı geçerek Doğu Atlantik Okyanusu'nun komşu kıyılarında da (Portekiz, Fas, Kanarya Adaları ve Yeşil Burun Adaları) lokal popülasyonlar kurabilen dünyaca ünlü bentik bir sölenter (cnidarian) türüdür. Işığı seven resif oluşturan mercanların aksine, düşük ışıklı (şiyofilik) ortamları mutlak yaşam alanı olarak tercih eder; bu nedenle sarp kayalık yamaçlarda, deniz altı mağaralarının tavanlarında, derin kaya yarıklarında ve çıkıntılarda (korallijen habitatlar) gelişir. Dağılımı on metrelik sığ sulardan başlayarak sekiz yüz metreyi aşan karanlık okyanus derinliklerine kadar çok geniş bir dikey kuşak sergilese de, binlerce yıldır mücevherat yapımında kullanılmak üzere uygulanan acımasız ve kontrolsüz av baskısı nedeniyle günümüzde sığ sulardaki popülasyonları neredeyse tamamen yok olmuş veya minyatürleşmiş, tür ancak ulaşılması zor derin sularda hayatta kalmaya çalışan son derece hassas ve koruma altındaki bir ekolojik mirasa dönüşmüştür.

Morfolojik ve Anatomik Özellikler

Deniz tabanına sıkıca tutunan, genellikle yapraksız, dallanmış küçük bir çalıyı veya ağaççığı andıran oldukça estetik ve ikonik bir morfolojiye sahiptir. Bu canlının arazideki ve mücevher endüstrisindeki en temel anatomik teşhis anahtarı, evrimsel süreçte kalsiyum karbonat ve çeşitli karotenoid pigmentlerin birleşmesiyle inşa ettiği, olağanüstü derecede sert, dayanıklı ve kan kırmızısı rengindeki kireçtaşı iskeletidir. Doğal ortamındayken bu sert kırmızı iskelet, "koenenşim" (coenenchyme) adı verilen soluk kırmızı veya pembemsi, yumuşak, canlı bir doku tabakası ile kaplıdır. Bu yumuşak dokunun üzerinde, canlının beslenmesini sağlayan, yarı saydam beyaz renkte ve her biri sekiz adet tüysü dokunaca (tentakül) sahip olan sayısız küçük "polip" (autozooid) bulunur; polipler açtığında kırmızı dalların üzeri adeta beyaz çiçeklerle bezenmiş gibi görünür.

Ekoloji ve Ekosistem Dinamikleri

Besin ağında tamamen pasif bir süspansiyon beslenicisi (filtre edici) stratejisi izleyen kırmızı mercan, fotosentetik alglerle (zooxanthellae) simbiyotik bir yaşam sürmez; bunun yerine su akıntılarının taşıdığı zooplanktonları, organik döküntüleri ve mikroorganizmaları beyaz tentaküllerindeki yakıcı hücreler (nematositler) yardımıyla yakalayarak tüketir. Ekolojik ve biyolojik açıdan türün en dramatik özelliği, büyüme hızının olağanüstü yavaşlığıdır; iskelet çapı yılda sadece 1-2 milimetre civarında büyür ve bu durum onu aşırı avlanmaya karşı son derece kırılgan hale getirir. Ekosistem mühendisi bir türdür; oluşturduğu üç boyutlu dallı yapılar, sayısız balık, kabuklu ve yumuşakça türü için hayati bir barınak ve üreme alanı sağlar. Üreme ekolojilerinde genellikle cinsiyetler ayrıdır (dioik) ve döllenme dişi poliplerin içinde gerçekleşir; kuluçkaya yatırılan "planula" larvaları yaz sonlarında suya salınarak akıntılarla yeni kayalıklara sürüklenir. Ne yazık ki, son yıllarda Akdeniz'de artan deniz suyu sıcaklıkları (deniz sıcak hava dalgaları), bu soğuk su bağımlısı türün kitlesel ölümler (mass mortality) yaşamasına neden olan en büyük modern ekolojik tehdittir.