Beş Benekli Wrasse

Giriş ve Biyocoğrafik Dağılım

Symphodus roissali (Beş benekli wrasse), Doğu Atlantik Okyanusu'nun Gaskonya Körfezi'nden başlayarak Cebelitarık Boğazı üzerinden tüm Akdeniz havzasına ve Karadeniz'in kıyısal bölgelerine kadar uzanan geniş bir coğrafyada dağılım gösteren, renkli ve oldukça hareketli bir kıyı balığıdır. Okyanusun açık sularından veya derin deniz ekosistemlerinden tamamen kaçınarak; güneş ışığının bolca nüfuz ettiği, kayalıkların yoğun yosunlarla kaplandığı sıfır ile otuz metre derinlik arasındaki sığ littoral zonları ve özellikle Posidonia oceanica (deniz çayırı) çayırlarını mutlak yaşam alanı olarak tercih eder. Ekolojik toleransı kıyısal dalgalanmalara karşı oldukça yüksek olsa da, hayatının tamamını kıyıya birkaç metrelik mesafelerde geçirdiği için kıyı tahribatı, habitat kaybı ve deniz kirliliği gibi insan kaynaklı çevresel stresörlerden doğrudan ve en hızlı şekilde etkilenen indikatör (gösterge) türlerden biridir.

Morfolojik ve Anatomik Özellikler

Lapanagiller (Labridae) familyasının nispeten küçük boyutlu üyelerinden biri olup, maksimum on beş ile on yedi santimetre uzunluğa ulaşabilen, kalın dudaklı ve mekik şeklinde bir vücut morfolojisine sahiptir. Bu tür, "cinsel dimorfizm" (iki eşeylilik) ve mevsimsel renk değişimi konusunda evrimsel bir başyapıttır; balığın renkleri cinsiyetine, yaşına ve üreme döneminde olup olmamasına göre muazzam farklılıklar gösterir. Dişiler ve genç bireyler genellikle deniz çayırları arasında mükemmel bir kamuflaj sağlayan soluk kahverengi, zeytuni yeşil veya kiremit kırmızısı tonlarındayken; üreme dönemindeki ergin erkekler canlı yeşil, mavi ve turuncu çizgilerle bezenmiş son derece gösterişli bir "düğün kıyafetine" bürünürler. Arazideki en temel anatomik teşhis anahtarı, başından ziyade gövdesinde bulunur: Sırt yüzgecinin tabanı boyunca dizilmiş olan (sayıları değişebilse de genellikle beş adet olan) belirgin koyu kahverengi/siyah benekler ve kuyruk sapının hemen ortasında yer alan net bir siyah lekedir.

Ekoloji ve Ekosistem Dinamikleri

Besin ağında etçil bir mikro-bentik avcı stratejisi izleyen çilli çırçır, diyetini deniz tabanındaki yosunların ve kayaların arasına gizlenmiş küçük kabuklular (amfipodlar, kopepodlar), minik yumuşakçalar ve küçük denizkestanelerinden oluşturur. Ancak bu türün zooloji dünyasındaki en büyük şöhreti, beslenmesinden ziyade olağanüstü karmaşıklıktaki üreme ve yuva yapma ekolojisinden gelir. İlkbahar ve yaz aylarında üreme dönemi geldiğinde, erkek bireyler ağızlarını kullanarak deniz tabanından topladıkları Cystoseira gibi çeşitli alg parçaları, kum ve çakılları kullanarak kase şeklinde, çok katmanlı ve son derece mimari yuvalar inşa ederler. Erkek balık, yuvaya çekmeyi başardığı dişinin bıraktığı yumurtaları dölledikten sonra yuvayı terk etmez; haftalar boyunca bu yuvanın başında nöbet tutarak diğer balıklardan (ve hatta kendi türünün diğer üyelerinden) yumurtaları korur ve göğüs yüzgeçleriyle sürekli su akıntısı yar