Bayağı Pisi Balığı

Giriş ve Biyocoğrafik Dağılım

Platichthys flesus (Bayağı pisi balığı), Kuzey Avrupa'nın soğuk sularından (Beyaz Deniz ve Baltık Denizi) başlayarak güneye Cebelitarık üzerinden Akdeniz ve Karadeniz havzasına kadar uzanan geniş bir kıyısal dağılıma sahip olan, ekolojik toleransı olağanüstü yüksek bir yassı balık türüdür. Tamamen denizel bir tür olmasına rağmen, tuzluluk değişimlerine karşı gösterdiği inanılmaz osmoregülasyon (su-tuz dengesi) yeteneği sayesinde örihalin bir karakter taşır; bu sayede nehirlerin denize döküldüğü acı su haliçlerine rahatlıkla girebilir ve beslenmek veya büyümek amacıyla tatlı su nehirlerinin derinliklerine doğru kilometrelerce yukarı göç edebilir. Sığ kıyı sularından elli metre derinliklere kadar olan çamurlu, kumlu ve karışık zeminleri mutlak yaşam alanı olarak tercih eder, ancak kirliliğe ve nehir yataklarındaki bariyer inşalarına karşı oldukça hassas olduğu için birçok bölgesel tatlı su popülasyonu günümüzde ciddi bir izolasyon ve gerileme tehlikesiyle karşı karşıyadır.

Morfolojik ve Anatomik Özellikler

Hayatına su sütununda dikey yüzen simetrik bir larva olarak başlayıp, metamorfoz (başkalaşım) geçirerek kafatasının bükülmesiyle gözlerinden birinin diğer tarafa göç ettiği ve tamamen yassılaşarak deniz tabanına yerleştiği asimetrik ve büyüleyici bir biyomekanik gelişime sahiptir. Sağ gözlü yassı balıklar familyasına mensup olmasına rağmen, doğada gözleri sol tarafa kaymış "ters" bireylerin görülme oranı diğer yassı balıklara kıyasla çok daha yüksektir ve bazı popülasyonlarda bu oran genetik bir varyasyon olarak yüzde otuzlara kadar çıkabilir. Suda görünmez olmasını sağlayan üst kısmı kahverengi, yeşilimsi ve düzensiz benekli bir kamuflaj desenine sahipken, kuma temas eden kör tarafı tamamen beyazdır. Arazideki en temel anatomik teşhis anahtarı, yanal çizgisi boyunca ve sırt ile anal yüzgeçlerinin tabanlarında dizilmiş olan, parmakla dokunulduğunda kolayca hissedilen sert, pürüzlü ve kemiksi tüberküllerdir (çıkıntılar).

Ekoloji ve Ekosistem Dinamikleri

Besin ağında etçil ve fırsatçı bir bentik (dip) avcısı stratejisi izleyen dere pisisi, diyetini deniz tabanındaki kumun veya çamurun içine gizlenmiş çok kıllı solucanlar (poliketler), çift kabuklu yumuşakçalar, küçük karidesler ve yengeçlerden oluşturur. Avlanma stratejisi, güçlü yüzgeç dalgalanmalarıyla kendi üzerine kum atarak sadece birbirinden bağımsız hareket edebilen teleskopik gözlerini dışarıda bırakmak ve avı menziline girdiğinde aniden üzerine atılmak üzerine kuruludur. Üreme ekolojisi, tatlı sularla deniz arasındaki bağlantıya mutlak bağımlılık gösterir; nehirlerde veya haliçlerde büyüyüp beslenen ergin bireyler, ilkbahar aylarında üremek için zorunlu olarak denize (açık ve tuzlu sulara) doğru bir yumurtlama göçü gerçekleştirirler. Denizde döllenen ve su sütununda serbestçe yüzen (pelajik) yumurtalardan çıkan yavrular, okyanus akıntılarıyla tekrar sığ kıyılara ve haliçlere taşınarak döngüyü tamamlarlar.